قازىرگى ورنىڭىز:سۇحبات » تولىق مازمۇن

شىعارمالارىمدا ەڭبەك پەن ەرلىكتى، ماحاببات پەن دوستىقتى جىرلادىم

قوسىلعان ۋاقىت:2017-01-18رەداكتور:جۇمىكەنقاينارى:جۇڭگو قازاق باسپا ءسوز سايتىكورىلىمى:ىزدەلۋدە...


سوعىس ارداگەرى، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ قان كەشكەن كۇندەردەن ەستەلىك ايتىپ، ءوز شىعارماشىلىعى مەن ۇلت تاربيەسى جايىندا ءسوز قوزعادى.

جامبىل اقىنعا مايداننان ولەڭمەن حات جازعان جاۋىنگەر


– وسىدان 64 جىل بۇرىنعى 9 مامىر كۇنى ءسىز قايدا بولدىڭىز جانە سول كۇنگى كوڭىل كۇيىڭىز قانداي بولىپ ەدى؟

– بۇل كۇنى ءبىز گەرمانيانىڭ بيسمار قالاسىنا جەتىپ توقتاعان ەدىك. جەڭىستىڭ قۋانىشىن وسى قالادا قارسى الىپ، ءبىر- بىرىمىزدەن ءسۇيىنشى سۇراپ، پيلوتكالارىمىزدى اسپانعا اتتىق، قولىمىزداعى ۆينتوۆكالاردان ساليۋت بەردىك. سول كۇنگى سوعىس ءبىتتى، ەندى ەلگە، تۋعان جەرگە، سۇيگەن قىزدارىمىزعا بارامىز، اتا- انا، تۋعان- تۋىسپەن قاۋىشامىز دەگەندى سەزىنگەن قۋانىشتى كوڭىل كۇيدى ايتىپ جەتكىزۋ قيىن ەدى.
مايدانداعى كۇندەردى ويلاعاندا ىلعي توپ- توپ بولىپ سوعىس قارۋىن اسىنعان جاۋىنگەرلەر مەن لەك- لەك بولىپ اعىلعان زەڭبىرەكتەر ءالى كۇنگە كوزىمە ەلەستەپ تۇرادى.

– سوۆەت- گەرمان سوعىسىنىڭ شەجىرەسى، اسىرەسە قازاقستانعا قاتىستى جاعىنان العاندا قالىپتاسىپ ءبىتتى مە؟

– بۇل سوعىستا جاسالعان ەرلىكتەر، سول ەرلىكتەردىڭ اۆتورلارى بولعان مايداندا قان كەشكەن جاۋىنگەرلەردىڭ اتى اتالماي قالعانى جوق، قازاقتان 100- دەن اسا ادام سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاندى، وققا ۇشقاندارىمىزدىڭ ءبارىن دارىپتەپ كەلەمىز. سوندىقتان، مەن بۇل تۇرعىدان سوعىس تاريحىنا ەشقانداي قيانات جاسالعان جوق دەپ ايتا الامىن.

– سوعىس ۋاقىتىندا جامبىل اقىنمەن حات ارقىلى بايلانىسىپ حابار الىسىپ تۇرىپسىز. ول نەدەن باستالىپ ەدى؟

– 1943 جىلى جامبىلدىڭ مايدانداعى بالاسىنا جازعان حاتى اسكەري گازەتتەردە «بالاما حات» دەگەن اتپەن ولەڭ تۇرىندە ءجاريالاندى. ءبىزدىڭ 100- ءشى جانە 101- ءشى اتقىشتار بريگاداسى دەگەن تەك قانا قازاقتىڭ 18- 19 جاستاعى جاستارىنان الماتى مەن اقتوبەدە جاساقتالعان كالينين مايدانىنداعى سوعىستاردا ۆەليكيە لۋكي، نەۆەل سياقتى قالالاردى جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىسقان جاۋىنگەرلەر ەدى. الگى ايتقان جاكەڭنىڭ ولەڭىنە جاۋاپ رەتىندە ولەڭ جازۋ ءۇشىن مەنى بريگادانىڭ ساياسي بولىمىنە شاقىردى، ول كەزدە مەن جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن كوتەرۋ ءۇشىن ىلعي پاتريوتتىق ولەڭدەر جازىپ، مايدانداعى گازەتتەرگە ءجاريالاپ تۇراتىنمىن. بريگادامىزدا قازاق تىلىندە شىعاتىن «ستالين ءۇشىن، العا! » دەگەن گازەتىمىز بار ەدى، سونىڭ رەداكسياسىندا 2- 3 كۇن وتىرىپ، بريگادانىڭ بارلىق جاۋىنگەرلەرىنىڭ باتىرلىق، ەرلىك ىستەرىن بايانداپ، ولەڭمەن جاۋاپ جازدىم. ول ولەڭدى رەداكسيادا، بريگادادا، ساياسات بولىمىندە وقىدىم. بريگادامىزدىڭ كوميسسارى ساقتاعان بايىشەۆ تىڭداپ، ۇناتىپ، سونىمەن حاتتى قازاقستانعا سالىپ جىبەردىك. حاتتا:

«. . . ۋا، قادىرلى، اتاجان!
ۇلى جولعا اتتانعان ۇلدارىڭا سەنىڭىز، 
جاۋدى اياماي قىرامىز، تازارعانشا جەرىمىز. . . » دەگەن جولدار بولاتىن، مۇنىمىزعا جامبىل اقساقال «ءجۇز جاساعان جۇرەكتەن. . . » دەگەن ولەڭىمەن بىلايشا جاۋاپ بەرىپتى:

«. . . ۋا، قاراعىم، بالالار!
ەر بول دەمەي نە دەيىن؟ !
ەرەۋىلدى مايداندا ۇستەم بولسىن مەرەيىڭ!
جاۋدى جەڭىپ، تالقانداپ كەلگەنىڭدى كورەيىن، 
قاھارمانىم، كۇنىم دەپ بەتتەرىڭنەن وبەيىن. . . »

وسى حاتتى مايداندا وقىعاندا باتالون بولىپ جينالىپ تۇرىپ تىڭداعان جاۋىنگەرلەر قۇددى ءبىر ءوز ۇيلەرىنەن، اكە- شەشەلەرىنەن كەلگەن حاتتاي كوزدەرىنە جاس الىپ قابىلداپ ەدى. مىنە، وسى ءجۇز جاساعان جاكەڭنىڭ باتاسىمەن، حاتى ارقىلى بەرگەن قۋاتىنىڭ كۇشىمەن ءبىز جاۋدى جەڭىپ، ەلگە جەڭىسپەن ورالدىق.

مايداندا جۇرگەندە ەلگە بارعاسىن: «جاكە، ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز ورىندالدى» دەپ راپورت بەرەمىن دەپ ويلاپ جۇرگەنمىن. سوعىستان 1945 جىلدىڭ 15 قاراشاسى كۇنى الماتىعا كەلدىم، مەن مايداننان ورالعانشا، جىر الىبى و دۇنيەلىك بولىپ كەتىپتى، ءسويتىپ، ول كىسىمەن بەتپە- بەت كەزدەسۋ بۇيىرمادى، دەگەنمەن زيراتىنا بارىپ ءزيارات جاساپ، ءتاجىم ەتىپ قايتتىم.


"باۋىرجانعا جۇمساعانشا زووپاركتەگى ارىستاننىڭ جالىن سيپاۋعا جىبەرىڭدەر"

– ال «اقيقات پەن اڭىز» اتتى كىتابىڭىزعا ارقاۋ بولعان باۋىرجان مومىشۇلىمەن تانىستىعىڭىز تۋرالى دا وقىرماندارعا كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز؟

– ەڭ الدىمەن 1943 جىلعى «زناميا» جۋرنالىنىڭ №5، 6 ساندارىندا جاريالانعان باۋىرجاننىڭ باتالونى تۋرالى الەكساندر بەك دەگەن جازۋشىنىڭ پوۆەسىنەن باۋكەڭنىڭ اتىمەن تانىس بولدىم، بۇل شىعارمانى مەن كۇندىز كۇننىڭ جارىعىمەن، تۇندە ايدىڭ ساۋلەسىمەن وقىپ شىقتىم. وسى ارقىلى مەنىڭ باتىر باۋكەڭە دەگەن ىقىلاسىم مەن قىزىعۋشىلىعىم ارتتى، ول كىسىنىڭ تۇلعاسىنا سونداي سۇيىسپەنشىلىكپەن، قۇرمەتپەن قاراي باستادىم.

ال ەڭ العاش ءتۇر- تۇلعاسىن كورگەنىم — 1958 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگى كەزىندە ەدى. پاۆلودارداعى وبلىستىق گازەتتىڭ رەداكتورى رەتىندە بۇل شاراعا شاقىرتۋ بويىنشا بارسام، وندا مەنىڭ «ماحاببات، قىزىق مول جىلدارداعى» كەيىپكەرىم جومارتبەك — مىرزابەك دۇيسەنوۆ تە بار ەكەن، ەكەۋمىز قازاقستاننان كەلگەندەرگە بولىنگەن «كيەۆ» قوناقۇيىنىڭ ءبىر بولمەسىنە ورنالاستىق.
ورنالاسىپ بولىسىمەن قىدىرىپ كەلەيىك دەپ سىرتقا شىقتىق. قوناق ءۇيدىڭ الدىندا سۇڭعاق بويلى، ۇزىن پالتوسى مەن پاپاحاسى بار ءبىر كىسى ءارلى- بەرلى ءجۇر ەكەن. ول كىسىنى كورە سالا مەنىڭ دوسىم، «ءجۇر، باۋكەڭە سالەم بەرەمىز» دەدى.
بۇعان دەيىن ءتۇرىن كورمەگەندىكتەن مەن ونىڭ اتاقتى باۋىرجان ەكەنىن بىلمەدىم. قاسىنا بارىپ امانداسقان بىزگە باۋكەڭ ودىرايا قاراپ: «سەندەر كىمسىڭدەر؟ » دەدى. مەن ءوزىمدى جانە جولداسىمدى تانىستىرىپ ەدىم، «نە شارۋالارىڭ بار؟ » دەپ سۇرادى.
«باستى ماقساتىمىز — سالەم بەرۋ، رۇقسات ەتسەڭىز سۋرەتكە تۇسسەك»، دەدىم.
باۋكەڭ مەنەن «سوعىستا بولدىڭ با؟ » دەپ، مايداندا قاي جەردە بولعانىمدى تاپتىشتەپ سۇراپ الدى. مەنىڭ سوعىستان كەلگەنىمدى ەستىگەن سوڭ رۇقساتىن بەرىپ، ەكەۋمىز سۋرەتكە تۇستىك. مىرزابەكتىڭ دە ول كىسىمەن سۋرەتكە تۇسكىسى كەلىپ تۇر، وسىنى ايتىپ ەدىم، «ول سوعىسقا باردى ما؟ » دەپ سۇرادى.
«جوق» دەپ ەدىم، «وندا بارىڭدار، ايدا، مەن سوعىستا بولماعاندارمەن سۋرەتكە تۇسپەيمىن» دەدى. بۇل باۋكەڭدى العاش كورۋىم جانە تىلدەسۋىم ەدى. ودان كەيىن ول كىسىنىڭ 60 جىلدىعى تۇسىندا قازاق سوۆەت ەنسيكلوپەدياسىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ماعان «جۇلدىز» جۋرنالى باۋكەڭ تۋرالى 6 بەتتىك ماقالا جازۋدى تاپسىردى.
مەن بۇل تاپسىرمادان ازار دا بەزەر بولىپ قاشىپ، ودان سۇحبات الۋعا جۇمساعانشا، زووپاركتەگى ارىستاننىڭ جالىن سيپاۋعا جىبەرىڭدەر دەدىم. ولاي دەيتىن سەبەبىم، ول كىسىنىڭ بۇعان دەيىن تالاي جۋرناليستەردى قۋىپ جىبەرگەنىن ەستىگەنمىن.
بىراق راحمەتوللا رايىمقۇلوۆ، تىلەك جاكەشەۆ دەگەن سىيلاس اعالارىم جالىنعانداي بولعاسىن امالسىز كەلىستىم. ءسويتىپ، ول كىسىنىڭ ۇيىنە حابارلاسسام، جۋالىدا دەمالىپ جاتىر، ءبىر ايدان سوڭ كەلەدى دەگەن جاۋاپ الدىم.
سودان ءبىر اي بويى ول كىسىنىڭ ءوز جازعاندارى مەن ول تۋرالى جازىلعانداردى تۇگەل وقىپ شىعىپ، 60 سۇراق دايىندادىم دا، ۇيىنە باردىم. باۋكەڭ اس ۇيىندە ءشاي ءىشىپ وتىر ەكەن، اسكەردەگىشە «ءزدراۆيا جەلايۋ» دەپ امانداسىپ كىردىم.
«نە شارۋا؟ » دەدى ول. مەن كەلۋىمنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىرىپ، «ءسىز تۋرالى ءبىراز اۆتورلار جازىپتى، ءوزىڭىز دە ءبىراز جازدىڭىز، ەندى ماعان نە جازۋ كەرەكتىگىن سىزبەن اقىلداسايىن دەپ ەدىم» دەگەنىم سول ەدى، ونىڭ قاباعى ءتۇيىلىپ، مۇرتى ەدىرەيىپ، شاشى تىكىرەيىپ: «سوندا ساعان ماقالانى مەن جازىپ بەرۋىم كەرەك پە؟ كرۋگوم. .! » دەدى.
مەن جالت قاراپ بۇرىلا بەرە: «باۋكە، دات! » دەپ ەدىم، سول ءسوز ۇناپ كەتكەن بولۋ كەرەك، مىرس ەتتى دە: «ايتقىن! » دەدى. «مەن تەرىس قاراپ تۇرمىن عوي، بۇرىلۋعا رۇقسات ەتىڭىز» دەدىم، «بۇرىلعىن! » دەگەسىن، وڭ قاراپ جوندەلىپ الدىم دا: «ءسىز مەنىڭ سۇراقتارىما جاۋاپ بەرسەڭىز ماقالانى ءوزىم جازامىن» دەپ سارت- سۇرت باسىپ باردىم دا سۇراقتارىمدى قولىنا ۇستاتتىم.
ءتورت بەتتىك سۇراقتاردى پاراقتاي باستاعان باۋكەڭنىڭ ءجۇزى جىلىپ: «ەتو سەرъەزنو، ساديس» دەپ الدىندا تۇرعان ورىندىقتى نۇسقادى. سول وتىرعاننان 4 جىل وتىرىپ، «اقيقات پەن اڭىزدى» جازىپ شىقتىم، ول ءۇشىن اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى بولدىم.
ول ۋاقىتتا باۋكەڭنىڭ ايەل ماسەلەسىنە بايلانىستى باسىلىمداردا سىنالىپ، ءجۇنى جىعىلىپ جۇرگەن كەزى ەدى، مەنىڭ جازعاندارىم ول كىسىگە رۋحاني دەمەۋ بولدى دەپ ويلايمىن، ال ول كىسىنىڭ سۇحباتى ماعان قانشا تانىمالدىلىق اكەلگەنى وقىرمانعا ءمالىم، وسىلايشا ءبىز دوستاسىپ كەتتىك، ءبىر- ءبىرىمىزدىڭ ءۇي- ىشىمىزبەن تانىسىپ، ارالاسىپ تۇردىق.

– سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان قازاقتاردىڭ قايسىسىمەن مايدانداس بولدىڭىز، سوعىستان كەيىن كەزدەسكەندەرىڭىز بار ما؟ 

– ەڭ ءبىرىنشى سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى بولعان، سوعىس ۋاقىتىندا ماسكەۋدە ساياسي باسقارمادا ۇگىتشى بولىپ قىزمەت اتقارعان مالىك عابدۋللينمەن كەزدەستىم، ول ءبىزدىڭ بريگاداعا قوناققا كەلىپ تانىستى. وعان ارناپ مەن ولەڭ وقىدىم، سول كەزدە ول كىسى مەنىڭ مەكەن- جايىمدى، اتى- ءجونىمدى جازىپ الىپ كەتىپ، ەكەۋمىز سوعىس كەزىندە حات الىسىپ تۇردىق.
ەلگە كەلگەن سوڭ مەن «سوسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە قىزمەتتە بولدىم، ماكەڭ كازپي- ءدىڭ ديرەكتورى بولدى، ودان سوڭ اكادەميادا بىرگە قىزمەت ىستەدىك، وسى ۋاقىتتاردىڭ بارىندە بايلانىسىمىز ۇزىلگەن جوق، ول مەنى ىلعي تاڭەرتەڭ سەرۋەنگە شاقىراتىن.
مەن سەرۋەن كەزىندەگى اڭگىمەلەردىڭ ءبارىن جازىپ ءجۇردىم، ءسويتىپ جۇرگەندە ماكەڭ قايتىس بولىپ كەتتى، وسى اڭگىمەلەردىڭ ناتيجەسىندە مەنىڭ ول كىسىگە ارناعان «توعىز تولعاۋ» دەگەن كىتابىم جارىق كوردى.

مايداندا مانشۇك مامەتوۆامەن بىرگە بولدىق، بىراق ول كەزدە مانشۇك سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الماعان. ول جايىندا «نەۆەل تۇبىندە» اتتى پوۆەست جازدىم. سوعىستان كەيىن پاۆلوداردا تۇرعاندا سوۆەت وداعىنىڭ باتىرى ماحمەت قايىرباەۆ دەگەن ازاماتپەن ارالاستىم، ول تۋرالى «باتىردىڭ ءومىرى» دەگەن پوۆەست جازدىم.

"كۇندەلىك جازبايتىن كۇنىم جوق"

– ءسىزدىڭ كۇندەلىك جازاتىنىڭىزدى بىلەمىز، بۇل ادەتتى قاشان باستادىڭىز؟

– كۇندەلىك جازۋدى سوعىس كەزىندە باستادىم، ونىڭ باستى سەبەبى – مەنىڭ وق اتۋدان باسقا مايدانداستارىمنىڭ ەرلىگىن ناسيحاتتاۋ، ولەڭ جازۋ دەگەن قىزمەتىم بولدى، سول ارقىلى كۇندەلىككە دە دەن قويا باستادىم.
كۇنىنە بىرنەشەۋى مەرت بولىپ، بىرنەشەۋى جارالانىپ جاتقان سەرىكتەرىم تۋرالى كۇندەلىكتى قويىن داپتەرگە جازىپ وتىرۋ ادەتىمە اينالدى. سوعىستان جازىپ قايتقان 15 داپتەرىمنىڭ كوشىرمەسىن وزىمە الىپ قالىپ، تۇپنۇسقاسىن ورتالىق مۇراعاتقا تاپسىردىم.
سوعىستان كەيىنگى جۋرناليستىك جىلدارىمنان جازىلعان 200- دەن اسا داپتەرىم بار، ال 1973 جىلدان بەرى كۇندەلىكتى كۇن سايىن جۇرگىزىپ وتىراتىن بولدىم. ودان بەرگى جازعاندارىمنىڭ ءوزى قالىڭ داپتەرمەن 130 كۇندەلىك بولدى، مۇنىڭ ءبارىن كىتاپ قىلىپ شىعارۋعا شامام جوق، ەڭ بولماسا كومپيۋتەرگە باستىرىپ قويسام دەپ وتىرمىن.

– كىتاپحاناڭىزعا قولتاڭبا قويىلعان كىتاپتار جيناپسىز، كىمدەردىڭ قولتاڭبالارى بار جانە مۇنداي كىتاپتاردىڭ سانى قانشاعا جەتتى؟

– مەندە قولتاڭبا قويىلعان 1500 كىتاپ بار، ولاردىڭ ىشىندە دىنمۇحاممەد قوناەۆ، مۇحتار اۋەزوۆ، ءسابيت مۇقانوۆ، عابيت مۇسىرەپوۆ سياقتى ازامات اعالاردان باستاپ ونەر ادامدارىنىڭ، عالىمدار مەن اقىن- جازۋشىلاردىڭ تالايىنىڭ قولتاڭباسى بار. بۇل كىتاپتاردىڭ 1200 داناسىنا مارقۇم ايەلىم حاليما كارتوتەكا جاساپ بەرىپ ەدى، قالعاندارى جۇيەلەنبەي قالدى.

ماڭگىلىك ماحاببات جىرشىسىنا- "ماحاببات پاتشاسى" اتاعى

– «ماحاببات، قىزىق مول جىلداردىڭ» كەيىپكەرلەرىمەن بايلانىسىڭىز ودان ءارى جالعاستى ما؟

– بۇل مەنىڭ سوعىستان كەيىن كەلىپ وقۋعا تۇسكەندەگى بىرگە وقىعان، ماعان كوپ كومەك ەتكەن كۋرستاس قىزداردىڭ قۇرمەتىنە جازعان شىعارمام ەكەنى بەلگىلى. بۇل قىزداردىڭ كوبىسىمەن كوزى تىرىسىندە ارالاسىپ تۇردىم، قازىر ولاردان قالعانى مەڭتاي عانا.

2002 جىلى مەڭتاي 75 جاسقا تولعان تويىن جاسادى جانە وعان 40 جىل ۇستازدىق قىزمەتپەن اينالىسىپ، ادەبي كەيىپكەر بولعانى ءۇشىن ءوزى تۇراتىن كەنتاۋ قالاسىنىڭ «قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلدى، سوعان بايلانىستى شاقىرتقان سوڭ اۋرۋحانادا جاتقان جەرىمنەن سۇرانىپ بارىپ قايتتىم.

بىراق مەنى تويعا شاقىرعان مەڭتايدىڭ كەلىنى تاماراعا: «ات مىنگىزبەڭىزدەر، شاپان كيگىزبەڭىزدەر، قالتاما اقشا سالماڭىزدار» دەگەن ءۇش شارت قويدىم. ءسويتىپ، مەڭتايعا جانە ءۇي- ىشىنە سىيلىقتارىمدى الىپ، جول جۇرگەلى وتىرعانىمدا ۇيگە مينيستر مۇحتار قۇل- مۇحاممەد كەلدى، قاسىندا جازۋشى كادىربەك سەگىزباەۆ بار.
سويتسەم، مۇحتار حاليما قايتىس بولعاننان كەيىن بەرگەن ۋادەسىن ورىنداپ، «ماحاببات، قىزىق مول جىلداردىڭ» جاڭا باسىلىمىن جاساپ الىپ كەلگەن ەكەن. بۇل كىتاپتىڭ دۇكەنگە تۇسكەنىن بىلگەن سوڭ 75 كىتاپ ساتىپ الامىن دەپ ەدىم، مۇحتار ونى نە قىلاسىز دەپ سۇرادى.
مەن جايىمدى ايتتىم. مۇحتار شوپىرىنا تەلەفون شالىپ، دۇكەننەن 75 دانا كىتاپتى اكەلدىرىپ بەردى. سونى الىپ كەنتاۋعا تارتتىم. تويدان قايتاردا مەڭتاي مەنى شىعارىپ سالىپ تۇرىپ، ماعان جۇزىك سىيلادى.
«بۇل ساقينانى مەن 15 جاسقا تولعاندا انام ساۋساعىما سالىپ ەدى، مۇنى مەن 60 جىل تاعىپپىن، ەندى وسىنى ءسىزدىڭ قولىڭىز ۇيالماسىن دەپ سىيلايمىن»، — دەدى مەڭتاي. ول جۇزىككە «مەڭتاي – ەربول. كەنتاۋ قالاسى، 2002 جىل» دەپ جازىپتى. ساقينا قازىر مەنىڭ سەيفىمدە تۇر.

– سەكسەننىڭ بەل ورتاسىنان اسقان شاعىڭىزدا جازۋمەن اينالىسۋ قانشالىقتى؟

– ارينە، سەكسەن جەتىگە كەلگەن ادامدا بۇرىنعىداي شىعارماشىلىق قۋات بولماسى بەلگىلى عوي، مەنىڭ دە شىعارماشىلىعىمدا اناۋ ايتقان جاڭالىق جوق. مەن قازىر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحبات بەرۋ مەن وقۋ ورىندارىنا كەزدەسۋگە بارۋدان- اق بوساماي ءجۇرمىن.
ونىڭ ۇستىنە ماعان دەم بەرىپ وتىراتىن جان جولداسىمنان ايىرىلىپ قالدىم. 9 جىل عاشىق بولىپ قوسىلىپ، 54 جىل بىرگە باقىتتى ءومىر سۇرگەن جان جارىم حاليماعا ارنالعان «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» اتتى كىتابىمدى 5 جىل جىلاپ وتىرىپ جازدىم.
نەگىزى، قازاق ولگەن ادامدى 40 كۇن جوقتايدى عوي، ال مەن حاليمامدى 1000 كۇن جوقتادىم، وسى مىڭ كۇندە باقيداعى جان جارىما مەنىڭ پانيدەن جازعان حاتتارىمنىڭ نەگىزىندە كىتاپ جازىلدى.
بۇل كىتاپ قازىر وقىرمانعا تاراپ كەتتى، ونى وقىعانداردىڭ ءبىرى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ريزالىعىن ءبىلدىرىپ، ماعان حات جازدى.

– شىعارمالارىندا ماحابباتتى، جاردى ايالاۋدى جىرلاعان جازۋشىنىڭ قازىرگى «زامانى باسقا» جاستارعا ايتار تىلەگى قانداي؟

– «ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» اتتى كىتابىم جارىققا شىققان كەزدە تۇساۋكەسەرى قىزدار ينستيتۋتىندا ءوتتى، سول جەردە ماعان «ماحاببات پرەزيدەنتى» دەگەن اتاق بەردى، جاقىندا عانا شەتەل تىلدەرى ينستيتۋتى كەزدەسۋگە شاقىرىپ «ماحاببات پاتشاسى» دەگەن اتاق ۇسىندى. وسى سياقتى ماعان وقىرماننىڭ بەرگەن اتاعىنىڭ ءوزى جەتكىلىكتى، ول ءۇشىن، ارينە، ريزاشىلىعىم زور.
ال جاستارعا كەلەتىن بولساق، مەنىڭ ولارعا ايتارىمنىڭ ءبارى شىعارمالارىمنان كورىنىس تاپقان. مەن جالاڭ ماحابباتتى عانا ەمەس، سول ارقىلى ادامنىڭ ادام بولىپ قالۋىن كورسەتۋگە ۇمتىلدىم. قازاقتىڭ جاستارىنىڭ ءبارى مەڭتاي مەن ەربول سياقتى ادال بولسا دەپ ارماندايمىن.
مەنىڭ شىعارمالارىمنىڭ تاقىرىبى ەڭبەك، ەرلىك، ماحاببات، دوستىق تاقىرىبىندا جازىلعان. قاي زاماندا دا قازاق دەگەن ۇلتتىڭ اتىن شىعاراتىن، حالىقتى ۇيالتپايتىن جاستارىمىز بولادى، ول ءۇشىن ۇلكەندەر تاراپىنان دا زور تاربيە كەرەك.
ۇلتتىق داستۇرىمىزگە جات قىلىقتى جاستارىمىز، كوشەدە ءسۇيىسىپ تۇرعان قىزداردى كورگەندە، ارينە، رەنجىپ قالاسىڭ. مۇنىڭ ءبارى ءبىز سياقتى از ۇلتتى جويىپ، ازعىنداتىپ، قۇرتۋ ءۇشىن تەلەديدار ارقىلى ادەيى جاسالىپ وتىرعان ساياسات، ونى تۇسىنبەگەن جاستارىمىز نە كورسە سونى ىستەپ الەك.
بۇل ۇلكەن تراگەديا، ول ءۇشىن اتا- انا مەن ۇستازداردىڭ مىقتى دا تەگەۋىرىندى تاربيەسى قاجەت.

– ءسىز بۇل جايىندا «قىزدار — ۇلت اناسى» دەگەن بايانداما جازىپ ەدىڭىز عوي. . .

– ءيا، جاھاندانۋ دەگەن ءسوز ۇلتتىڭ جانىن جاھاننامعا جىبەرۋ دەگەن سوزبەن بىردەي عوي، وسىدان كەيىن جازعان بايانداما ەدى بۇل. ءدال وسى باياندامادا جازىلعانداي، قازاقتىڭ قىزى ۇلتتىڭ اناسى بولعاندىقتان، بار جاقسى قاسيەتتى بويىنا جيناپ ءوسۋى كەرەك. مەن وسى باياندامانىڭ ءبىر ۇزىگىن سىزدەردىڭ وقىرماندارىڭىزعا وقىپ بەرەيىن:
«. . . قىز ەڭ الدىمەن — انا ءتىلىنىڭ كوزى، باستاۋى، بۇلاعى. انا ءتىلى قىزبەن بىرگە تۋادى، قىزبەن قوسا جارالىپ، سونىمەن بىرگە وسەدى، وركەندەيدى. قىز — انا ءتىلىنىڭ اناسى، اكادەميگى، قوعام قايراتكەرى. قوعامدا ايەل ارالاسپايتىن ەشبىر سالا جوق. ول قوعامنىڭ ەڭ تياناقتى قىزمەتكەرى، جانى، جۇرەگى. ايەلسىز ەشبىر قوعام العا باسپايدى. بالا دا قوعامنىڭ جايقالعان جەمىسى، ول جاقسى جەمىستى وسىرەتىن دە ايەل! مىنە، مەنىڭ ويىمشا، قىز دەگەنىڭ وسى! سوندىقتان ۇلت اناسى، ۇلت تاربيەشىسى قىزدارىمىز امان بولسىن! . . »
قاي عاسىردا دا ۇلتتىڭ تاربيەشىسى بولا بىلگەن قىزدارىمىز ءححى عاسىردا دا وسى قالپىنان، وسى تاربيەلىلىگىنەن ايىرىلماسىن، مەنىڭ تىلەگىم وسى!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!


评论ىزدەلۋدە......
جوبا تۋرالى | ۋيچات تەكشە | بايلانىس ورناتۋ | ەرەجە - تۇزىم | لەبىز |

توراپتىڭ بارلىق ۇقىعى جۇڭگو قازاق باسپا ءسوز سايتىنا ءتان!

copyright 2018 京ICP备14027709号-2