قازىرگى ورنىڭىز:ءسوز ونەرى » تولىق مازمۇن

ومىردەگى «سۇلۋشاش» نەمەسە سارعايعان سۋرەت سىرى

قوسىلعان ۋاقىت:2017-01-18رەداكتور:جۇمىكەنقاينارى:جۇڭگو قازاق باسپا ءسوز سايتىكورىلىمى:ىزدەلۋدە...

قازاق جازۋشىسى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارى ءماريام مۇقانوۆا، ماسكەۋ، 1933 جىل. سۋرەت ءسابيت مۇقانوۆتىڭ الماتىداعى مۇراجايىنان ءتۇسىرىلدى.

الماتىداعى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ مۋزەي ۇيىندە قازاقتىڭ ادەبيەتى مەن رۋحانياتىنا قاجەتتى تالاي جادىگەرلەر ساقتالعان ەكەن. قوناق بولمەدە تۇرعان پيانينو تۇسىنا قولاڭ شاشى تىزەسىنەن اسا توگىلگەن جاس كەلىنشەكتىڭ پورترەتى ىلىنگەن. سۋرەتتىڭ قازاق ادەبيەتىنە تىكەلەي قاتىسى بار بوپ شىقتى.
سونداي- اق، مۇندا باقىتتى دا بەرەكەلى وتباسى ومىرىنەن سىر شەرتەتىن ەكسپوناتتار دا جەتەرلىك. قوناق بولمەدە تۇرعان پيانينو تۇسىنداعى پورترەتتە قولاڭ شاشى تىزەسىنەن اسا توگىلگەن جاس كەلىنشەكتىڭ تابيعي سۇلۋلىعى بىردەن نازاردى وزىنە تارتادى- اق! مۇراجايعا كەلۋشى جۇرت جاقىن بارىپ، سۋرەتتىڭ تۇسىندىرمە سوزدەرىن وقيدى. 
وندا «ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارى — ءماريام قوجاحمەتقىزى مۇقانوۆا. ماسكەۋ، 1933 جىل» دەپ جازىلعان. 
س. مۇقانوۆ پەن ع. مۇسىرەپوۆتىڭ مەملەكەتتىك ادەبي- مەموريالدىق مۇراجاي كەشەنىنىڭ ديرەكتورى ادىلعازى قايىربەكوۆ قىزىعۋشىلىعىمىزدى ءدال بايقاپ، سۋرەت جايلى تارقاتىپ ايتا باستادى. سويتسەك، بۇل سۋرەتتىڭ قازاق ادەبيەتىنە تىكەلەي قاتىسى بار بوپ شىقتى. اتاپ ايتقاندا، ءماريام اپاي مۇقاڭنىڭ اتاقتى «سۇلۋشاش» پوەماسىنىڭ ءپروتوتيپى ەكەن. اڭگىمەنى ارىدەن باستاساق. . .
سابەڭ مەن ءماريام اپاي شاڭىراق كوتەرگەندە جازۋشى 26، ال ونىڭ جارى نەبارى 16 جاستا بولعان ەكەن. شىنايى ماحاببات تالانت يەسىنىڭ بويىنداعى شىعارماشىلىق شالقار شابىتقا باستاۋ بولسا كەرەك ءاماندا. . .
كوپ وتپەي- اق، جازۋشى قازاق ادەبيەتىنە سونى سەرپىن بەرگەن «سۇلۋشاش» پوەماسىن جازۋدى باستايدى. سۇلۋشاش وبرازىن سومداعان شاقتارىندا قالامگەردىڭ قارسى الدىندا تولعان ايداي تولىقسىپ، سۇيگەن جارى ءماريام قوجاحمەتقىزى وتىرعان ەكەن.
بۇل ورايدا ادەبيەتتانۋشى پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەكوۆ: «. . . از با، كوپ پە سۇلۋشاش بەينەسىن جاساۋدا جازۋشى ءوز جارىنىڭ پورترەتىن پايدالانعان»،- دەيدى.

ال، «سۇلۋشاش ءھام ءماريام» اتتى ماقالاسىندا اقىن، ءارى ونەرتانۋشى ادىلعازى قايىربەكوۆ: «سۇلۋشاش» پوەماسىن جازىپ بىتىرگەننەن كەيىن ساكەن باستاعان ءبىر توپ اعالارىن ۇيىنە شاقىرىپ، ءسابيت ونى باستان- اياق وقىپ، تالقىعا سالادى. جىلى پىكىرلەرىن ەستىپ، قاناتتانادى. پوەماسىن سۇيىكتى جارى ءماريامنىڭ التىن شاشىنا ارناعانىن دا ماقتانىشپەن بايان ەتەدى.


قازاق جازۋشىسى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارى ءماريام مۇقانوۆا، ماسكەۋ، 1933 جىل. سۋرەت ءسابيت مۇقانوۆتىڭ الماتىداعى مۇراجايىنان ءتۇسىرىلدى. 5 قاراشا، 2009 جىل.
سول كۇننەن باستاپ ءسابيتتىڭ ساكەن باستاعان اعالارى، زامانداستارى ءماريامدى «سۇلۋشاش كەلىن» دەپ اتاپ كەتكەن ەكەن»،- دەپ سونى ءبىر اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتادى. 
وسىلايشا اۋزى دۋالى قالامگەر اعالارى پوەمانىڭ تۇساۋكەسەرىن جاساپ، باتالارىن بەرگەننەن كەيىن سابەڭ ونى 1928 جىلى ەڭ اۋەلى «جاڭا ادەيەت» جۋرنالىنا ءجاريالاتىپ، كەيىنىرەك جەكە كىتاپ ەتىپ باستىرعان ەكەن.
سودان كەيىنگى جىلدارى دا جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى مەن ءبىلىم الۋ جولىنداعى تىنىمسىز تالپىنىستارى الما- كەزەك ءورىلىپ جاتتى.
ءسابيت مۇقانوۆ ماسكەۋدەگى قىزىل پروفەسسۋرا ينستيتۋتىندا وقىپ، ونى 1935 جىلى تامامداعان ەكەن. سول ماسكەۋدەگى جىلدارىنىڭ ءبىر كۇنىندە سۇيىكتى جارى ءماريامدى ءفوتوستۋديالاردىڭ بىرىنە ەرتىپ بارىپ، سۋرەتكە تۇسىرتەدى. 
اتالعان سۋرەت مۇقانوۆتاردىڭ وتباسىلىق البومىندا ۇزاق جىلدار ساقتالىپ، تەك 1978 جىلى ونەر زەرتتەۋشىسى حاكىم نۇرعاليۇلى بەكىشەۆ ول تۋىندىنى ەكى دانا ەتىپ ۇلكەيتتىرىپ، پورترەتتىڭ ءبىرىن مۇقانوۆ مۋزەيىنە قويعان ەكەن.
وسىلايشا سۇلۋشاش بەينەسى ءماريام اپايدىڭ كەسكىنىندە قازاق وقىرمان- كورەرمەنىمەن قايتا قاۋىشقانداي بولدى.
ءماريام اپايدىڭ وسى قولاڭ شاشىنا قاتىستى مىنا ءبىر قىزىقتى جايتتى ايتا كەتكەن دە ءجون بولار. . .
ەكىنشى دۇنيەجۇزلىك سوعىس سۇراپىلى سالدارىنان 1942- 1943 جىلدارى الماتىعا قونىس اۋدارىپ كەلگەن اكادەميك جازۋشى الەكسەي تولستوي جارىمەن بىرگە سابەڭنىڭ ۇيىندە قوناقتا بولادى. 
ورىس جازۋشىسىنىڭ جارى ءماريام اپايدىڭ تىزەسىنەن اسا توگىلگەن بۇرىمىن قىزىق كورىپ، ۇزاق قاراسا كەرەك. سودان كەيىن، رۇقسات سۇراپ، ول كىسىنىڭ بۇرىمىن ءوز موينىنا وراپ، سۋرەتكە تۇسكەن ەكەن. 
وسىدان از ۋاقىت بۇرىن 100 جاسقا تولعان ءماريام اپاي ادەبي ورتاعا ءوزىنىڭ اقىل- پاراساتىمەن، كەڭ دە جومارت بولمىسىمەن بۇرىننان بەلگىلى جان. ال ءبىز بۇگىن ءبىر عانا قىرىن ءسوز ەتكەن ول كىسىنىڭ كەلبەتى، سۇلۋلىعى دا ايتا جۇرەرلىكتەي اسەم ەدى. . .


评论ىزدەلۋدە......
جوبا تۋرالى | ۋيچات تەكشە | بايلانىس ورناتۋ | ەرەجە - تۇزىم | لەبىز |

توراپتىڭ بارلىق ۇقىعى جۇڭگو قازاق باسپا ءسوز سايتىنا ءتان!

copyright 2018 京ICP备14027709号-2